GraphPad Prism’de Kaplan–Meier (2 Grup) Analizi: Log-Rank, Hazard Ratio ve “Number at Risk”

Neden Kaplan–Meier ve Log-Rank?

Kaplan–Meier, olay gerçekleşene kadar geçen süreye dayalı olarak sağkalım olasılığını basamaklı bir eğriyle tahmin eder. İki grup arasındaki farkı değerlendirmek için en yaygın test log-rank’tır. Hazard ratio, gruplar arası olay hızını özetleyen tek bir sayıdır (1’in altı göreli azalma, 1’in üstü artış eğilimi). Tek bir HR raporlamak, pratikte risk oranının zaman boyunca çok dalgalanmadığı varsayımı altında daha anlamlıdır; eğriler sık kesişiyorsa raporda kısaca belirtmek yerinde olur.

Veri Nasıl Hazırlanmalı?

Prism’de her satır bir deneği temsil eder. İki temel bilgi gerekir:

• Süre: Gün/hafta/ay gibi süre değerleri (tarih değil).

• Durum: 1 = olay gerçekleşti, 0 = sansür.

İki grup analizinde pratik yaklaşım, her grup için ayrı bir sütun kullanmaktır. Denek hangi gruptaysa kendi sütununda 1/0 ile işaretlenir; diğer grup sütunu boş bırakılır. Aynı zamanda olay yaşayan birden çok denek olabilir; her biri için ayrı satır girilir ve süre değeri aynıdır.

Prism’de Adım Adım

1. New Table & Graph → Survival seçin ve grupları adlandırın (ör. Tedavi/Kontrol).

2. Veriyi Excel’den kopyala-yapıştır ile tabloya alın.

3. Prism otomatik olarak Kaplan–Meier eğrilerini çizer ve sonuç sayfalarını oluşturur:

   • Compare Survival Curves (log-rank)

   • Hazard Ratio

   • Median Survival

   • Survival Proportions

Ek bir “Analyze” adımı gerekmeksizin tüm temel çıktılar hazır olur.

Grafiği Yayına Hazır Hâle Getirmek

• Başlık ve eksenler: X eksenine süre birimini açıkça yazın (örn. Gün), Y eksenine “Sağkalım Olasılığı”.

• Sansür işaretleri: Takipten düşen/gözlem kesilen denekleri görselleştirir; açık olması önerilir.

• Güven aralığı (%95): Eğrinin etrafında gölgelendirme olarak sunulabilir.

• Renk ve çizgi ayrımı: Gruplar net şekilde ayırt edilmelidir (yüksek kontrast faydalıdır).

Log-Rank, HR ve Medyan Sağkalımın Yorumu

• Log-rank testi: İki eğri arasındaki farkın zaman ekseni boyunca anlamlı olup olmadığını gösterir (p-değeri).

• Hazard ratio: Genellikle Mantel–Haenszel yaklaşımıyla HR ve %95 güven aralığı raporlanır. HR’nin 1’in altında/üstünde olması yorumda yön gösterir.

• Medyan sağkalım: Her grup için medyan süre ve güven aralığı klinik/deneysel yorumu güçlendirir.

Eğriler belirgin biçimde kesişiyorsa, tek bir HR’ın zaman içi değişimi yakalamadığını not düşmek iyi bir pratiktir.

“Number at Risk” Tablosu

Grafiğin altına “number at risk” tablosu eklemek, belirli zaman noktalarında kaç deneğin hâlâ takipte olduğunu göstererek görsele bağlam katar. Zaman noktalarını çalışmanın tasarımına göre belirleyin (ör. 0, 30, 60, 90, 120). Bu tablo, özellikle ileri zamanlarda belirsizlik arttığında eğrinin neden seyrekleştiğini açıklamayı kolaylaştırır.

Raporlamayı Standartlaştırmak

Çoğu dergi ve tez değerlendirmesi için aşağıdaki unsurları tek bir paragrafta toplamak etkilidir:

• Log-rank sonucu: test istatistiği ve p-değeri

• Hazard ratio (karşılaştırma yönü belirtilerek) ve %95 güven aralığı

• Her grup için medyan sağkalım ve %95 güven aralığı

Örnek bir şablon cümle yapısı:“Kaplan–Meier eğrilerinin log-rank karşılaştırması χ²(1)=X.X, p=0.0XX. Hazard ratio (Tedavi/Kontrol)=0.62, %95 GA 0.40–0.95. Medyan sağkalım: Tedavi 120 gün (%95 GA 95–145), Kontrol 85 gün (%95 GA 70–100).

Kaplan-Meier

Video: