Tek Yönlü ANOVA Nedir?
Tek yönlü ANOVA (Analysis of Variance); üç veya daha fazla bağımsız grubun bir sürekli değişkenin ortalaması açısından karşılaştırılmasında kullanılır. İki grup için t-testi yeterli iken, üç ve daha fazla grup için ANOVA gerekir. Örneğin; farklı eğitim düzeylerinin (ilkokul, lise, üniversite) gelir düzeyi üzerindeki etkisini inceleyebilirsiniz.
ANOVA Varsayımları
- Normallik: Her grupta bağımlı değişken normal dağılmalıdır.
- Varyans homojenliği: Levene testi ile kontrol edin (p>0.05 homojenliği gösterir).
- Bağımsızlık: Gözlemler birbirinden bağımsız olmalıdır.
SPSS'te Adım Adım
Analyze → Compare Means → One-Way ANOVA yolunu izleyin.
- Bağımlı değişkeni "Dependent List"e ekleyin.
- Gruplama değişkenini "Factor" kutusuna ekleyin.
- "Post Hoc" seçeneğine tıklayın: Tukey (eşit örneklem) veya Games-Howell (farklı örneklem ya da homojenlik yoksa) seçin.
- "Options"dan Descriptive, Homogeneity of variance test ve Means plot'u işaretleyin.
Çıktıları Yorumlama
Ana ANOVA tablosunda F istatistiği ve p değerine bakın. p<0.05 ise en az bir grup çiftinin ortalaması diğerlerinden anlamlı biçimde farklıdır. Post-hoc testler hangi grupların birbirinden farklılaştığını gösterir; çiftler arasında yıldız (*) simgesi p<0.05 anlamına gelir.
Etki Büyüklüğü: Eta Kare (η²)
F istatistiği tek başına yeterli değildir; etkinin pratik büyüklüğünü de raporlayın. SPSS'te Options altından "Estimates of effect size" seçeneği etkinleştirildiğinde Partial Eta Kare değeri otomatik hesaplanır. η²=.01 küçük, .06 orta, .14 büyük etki olarak yorumlanır.
APA Raporlama Örneği
Tek yönlü ANOVA sonuçlarına göre eğitim düzeyi grupları arasında gelir açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmuştur, F(2, 147)=18.63, p<.001, η²=.20. Tukey post-hoc analizi, üniversite mezunlarının (M=8450 TL, SD=1820) hem ilkokul (M=4230 TL, SD=980, p<.001) hem de lise mezunlarından (M=6100 TL, SD=1340, p=.003) anlamlı biçimde daha yüksek gelire sahip olduğunu göstermiştir.
Varsayımlar Sağlanmıyorsa
Normallik veya varyans homojenliği yoksa Kruskal-Wallis testi (ANOVA'nın parametrik olmayan alternatifi) tercih edin. Boss İstatistik, test seçimi ve uygulaması konusunda yanınızdadır.