📸 SPSS'te serpilme grafiği: Graphs → Chart Builder → Scatter/Dot
Serpilme Grafiği Nedir?
Serpilme grafiği (scatter plot / saçılım grafiği), iki sürekli değişken arasındaki ilişkiyi görselleştiren en temel grafik türüdür. Her nokta bir gözlemi temsil eder; X ekseni bağımsız değişkeni, Y ekseni bağımlı değişkeni gösterir. Korelasyon ve regresyon analizinden önce ilişkinin doğrusal mı yoksa eğrisel mi olduğunu, aykırı değerler var mı ve her iki değişkenin dağılımı nasıl — bunları görmenin en hızlı yoludur.
SPSS'te Adım Adım
Adım 1: Graphs → Chart Builder. Scatter/Dot kategorisinden Simple Scatter'ı sürükleyin.
Adım 2: Y-Axis'e bağımlı değişkeni, X-Axis'e bağımsız değişkeni sürükleyin. Renk ayrımı için Set Color kutusuna grup değişkeni ekleyebilirsiniz.
Adım 3: OK ile grafiği oluşturun. Çift tıklayarak Chart Editor'ı açın → Elements → Fit Line at Total ile regresyon doğrusu ekleyin.
GraphPad alternatifi: XY tablosu oluşturun → grafik seçeneğinde Scatter with connected lines yerine Points only seçin → Analyze → Linear Regression ile doğruyu ekleyin.
📸 Scatter plot öncesinde korelasyon tablosu — r=.712 güçlü pozitif ilişki
Serpilme Grafiğinde Ne Aramalısınız?
- Doğrusal mı, eğrisel mi? Doğrusal regresyon için doğrusal dağılım gerekir.
- Aykırı değerler: Ana kümenin çok dışında kalan noktalar sonuçları çarpıtabilir.
- Homoscedasticity: Artıkların X boyunca eşit saçılımlı olması.
- Gruplara göre ayrım: Renk kodlu scatter plot gruplar arasındaki farkı görselleştirir.
APA Formatında Şekil Yazısı
Şekil 1. Çalışma saati ile sınav puanı arasındaki ilişkiyi gösteren serpilme grafiği (N=85). Kesik çizgi %95 güven bandıyla birlikte regresyon doğrusunu göstermektedir (r=.712, p<.001).