Kullanıcı niyeti ve güvenli hizmet kapsamı
Bu sayfa kimin için? Akademide Ortak Yazarlık: Kimler Yazar Olabilir, Nasıl Sıralanır? aramasıyla gelen ve genel tanıtım cümleleri yerine net, güvenilir ve uygulanabilir bir açıklama isteyen kullanıcılar için hazırlandı. Amaç; hangi desteğin etik sınırlar içinde verilebileceğini, hangi dosyaların gerekli olduğunu ve teklif almadan önce kapsamın nasıl netleştirileceğini görünür kılmaktır.
Ortak yazarlık akademik hayatın en tartışmalı konularından biri. "Katkım olmadığı halde beni yazar eklediler" ya da "ben her şeyi yaptım ama birinci yazar olmadım" gibi şikayetler yaygın. Ve çoğu zaman bu çatışmalar, baştan net bir anlaşma yapılmadığı için ortaya çıkıyor.
ICMJE Kriterleri: Uluslararası Standart
Biyomedikal alanda ICMJE (International Committee of Medical Journal Editors) yazarlık kriterleri uluslararası standart olarak kabul görüyor. Buna göre yazar sayılmak için şu dört kriterden hepsinin karşılanması gerekiyor:
- Araştırma tasarımına, veri toplamaya veya analize önemli katkı
- Makale taslağını hazırlamak veya kritik revizyona katkı
- Yayınlanacak versiyonu onaylamak
- Çalışmanın tüm boyutlarından sorumlu olmayı kabul etmek
Yalnızca veri toplamak, fon sağlamak ya da laboratuvar olanağı sunmak tek başına yazarlık hakkı vermiyor — bu katkılar teşekkür bölümünde belirtilmeli.
Yazar Sırası Nasıl Belirlenir?
Birinci yazar genellikle araştırmayı tasarlayan ve yürüten, en fazla katkıyı yapan kişidir. Son yazar (genellikle kıdemli araştırmacı ya da danışman) çalışmayı gözetleyen ve sorumlu yazarlık üstlenen kişidir. Aradaki sıra ise katkı büyüklüğüne göre belirlenir.
Bazı alanlarda alfabetik sıralama geleneği var (matematik gibi). Bazı gruplar ise eşit katkı beyanı (equal contribution) kullanıyor. Dergiye göndermeden önce bu sistemi netleştirin.
Katkı Beyanı (CRediT)
Son yıllarda pek çok dergi CRediT (Contributor Roles Taxonomy) sistemi istiyor. Bu sistemde her yazarın makaleye katkısı kategorize ediliyor: kavramsal tasarım, metodoloji, yazılım, doğrulama, analiz, araştırma, veri kürasyon, yazım (taslak), yazım (revizyon), görselleştirme, gözetim, proje yönetimi, fon temini. Bu sistemi bilmek hem hak korumanızı hem de şeffaflığı artırıyor.
Anlaşmazlıkları Önlemenin En İyi Yolu
Araştırma başlamadan önce, hatta taslak aşamasında bile, yazar listesi ve sırası hakkında yazılı bir anlaşma yapın. Mesaj üzerinden bile olsa kayıt altına almak ileride çok işe yarar. "Hepimiz katkı veriyoruz, nasılsa hallederiz" yaklaşımı makalenin kabul aşamasında ciddi sürtüşmelere yol açabiliyor.
Boss Akademi Bu Süreçte Nasıl Yer Alır?
Akademi analizi için Boss Akademi'ten destek alıyorsanız, bu katkı CRediT sisteminde "formal analysis" kategorisine girer ve teşekkür bölümünde belirtilmesi akademik dürüstlük açısından önemlidir. Bunu müşterilerimize her zaman açıkça belirtiyoruz.
Güvenilirlik, etik sınır ve kalite kontrol
Akademide Ortak Yazarlık: Kimler Yazar Olabilir, Nasıl Sıralanır? konusunda kalite ölçütü yalnızca anahtar kelime kullanımı değildir; okuyucunun daha güvenli ve doğru karar verebilmesidir. Boss Akademi yaklaşımında akademik sorumluluk araştırmacıda kalır; danışmanlık süreci şeffaf kapsam, yöntem netliği ve savunulabilir teslim çıktıları üzerine kurulur.
- Araştırma sorusu, analiz seçimi, tablo düzeni ve yorumlama birbiriyle tutarlı olacak şekilde kontrol edilir.
- Kişisel veya klinik veri içeren dosyalarda anonimleştirme ve minimum veri paylaşımı esastır.
- Teslim çıktısı; yol haritası, revizyon planı, analiz raporu, formatlanmış belge veya yayına hazırlık desteği olarak net tanımlanır.