Neden Normallik Testi Yapılır?
Parametrik testlerin (t-testi, ANOVA, Pearson korelasyon, regresyon) temel varsayımı, verilerin normal dağılıma uymasıdır. Bu varsayım karşılanmadan yapılan parametrik testler yanıltıcı sonuçlar verebilir. Bu nedenle analizlere başlamadan önce normallik testi zorunludur.
SPSS'te Normallik Testi Nasıl Yapılır?
Analyze → Descriptive Statistics → Explore menüsünü izleyin.
- Test etmek istediğiniz değişkeni "Dependent List"e ekleyin.
- Gruplara göre test etmek istiyorsanız grubu "Factor List"e ekleyin.
- "Plots" butonundan "Normality plots with tests" seçeneğini işaretleyin.
- OK tuşuna basın.
Shapiro-Wilk mı, Kolmogorov-Smirnov mı?
- Shapiro-Wilk testi: Küçük örneklemler için (n≤50) daha güçlüdür ve tercih edilmesi önerilir.
- Kolmogorov-Smirnov (K-S) testi: Büyük örneklemlerde (n>50) kullanılır; ancak büyük örneklemlerde aşırı güçlü olup küçük sapmaları da anlamlı gösterebilir.
Yorumlama: p>0.05 → normallik varsayımı reddedilemiyor (normal dağılım kabul edilir). p<0.05 → normallik varsayımı reddediliyor.
Q-Q Plot ile Görsel Değerlendirme
Normal Q-Q plot'ta veri noktaları köşegen (referans) çizgisine yakın seyrediyorsa veri normal dağılıma uygundur. Büyük sapmalar normallikten uzaklaşmayı gösterir. Büyük örneklemlerde istatistiksel testlerin yanında Q-Q plot da mutlaka değerlendirilmelidir.
Çarpıklık (Skewness) ve Basıklık (Kurtosis)
Tanımlayıcı istatistikler tablosundaki çarpıklık değeri ±2.0 ve basıklık değeri ±7.0 arasında kalıyorsa dağılım yeterince normal kabul edilebilir (Hair et al., 2019). Bu kural özellikle büyük örneklemlerde testlerin yanında kullanılır.
Normallik Sağlanmıyorsa Ne Yapılır?
- Veri dönüşümleri deneyin: logaritmik (log10), karekök veya karekök-tersine çevirme dönüşümleri.
- Parametrik olmayan testlere geçin: Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis, Spearman rho.
- Büyük örneklemlerde (n>30) Merkezi Limit Teoremi gereği parametrik testler uygulanabilir.
Tezde Raporlama
Verilerin normal dağılımına ilişkin Shapiro-Wilk testi uygulanmış; elde edilen bulgular verilerin normal dağılım sergilediğine işaret etmiştir (p>.05). Bu nedenle analizlerde parametrik testler kullanılmıştır.