Nitel araştırma yapan pek çok öğrenci jüride şu soruyla karşılaşır: "Bu bulguların geçerliliğini nasıl kanıtlayacaksınız?" Ve çoğu zaman tam bir yanıt verememek ciddi bir savunma sorunu yaratır.
Nicel araştırmada Cronbach alfa veya istatistiksel testler bu soruyu yanıtlar. Nitel araştırmada ise kavramlar farklıdır ama o kadar da gizemli değil.
Nitel Araştırmada "Geçerlilik" Farklı Çerçevelenir
Lincoln ve Guba'nın önerdiği çerçeve en çok kullanılan yaklaşımdır. Buna göre nicel araştırmanın geçerlilik, güvenilirlik ve nesnellik kavramlarına karşılık nitel araştırmada şunlar kullanılır:
- İnandırıcılık (credibility): Nicel iç geçerliliğe karşılık gelir. Bulgularınız gerçekte ne olduğunu yansıtıyor mu?
- Aktarılabilirlik (transferability): Dış geçerliliğe karşılık. Bulgularınız başka bağlamlara ne ölçüde uygulanabilir?
- Güvenirlik (dependability): Nicel güvenilirliğe karşılık. Araştırma süreci tutarlı ve izlenebilir mi?
- Onaylanabilirlik (confirmability): Nesnelliğe karşılık. Bulgular araştırmacının önyargılarından bağımsız mı?
İnandırıcılığı Artırmak İçin Yapabilecekleriniz
Üçgenleme (triangulation) en güçlü yöntemlerden biri: birden fazla veri kaynağı, birden fazla araştırmacı ya da birden fazla yöntem kullanmak. Katılımcı doğrulaması (member checking) da etkili: bulgularınızı katılımcılarla paylaşıp "bu gerçekten söylediğinizi yansıtıyor mu?" diye kontrol etmek.
Güvenirlik İçin Denetim İzi Bırakın
Araştırma sürecinizin her aşamasını belgelendirin: hangi kararları neden aldınız, kodlama süreciniz nasıl ilerledi, değiştirdiğiniz kararlar neler oldu? Bu denetim izi (audit trail) hem güvenirliği artırır hem de jüri sorularına cevap vermenizi kolaylaştırır.
Refleksivite: Kendinizi Sürece Dahil Edin
Nitel araştırmada araştırmacının kendi bakış açısı, değerleri ve geçmişi veriye kaçınılmaz olarak sızar. Bunu inkar etmeye çalışmak yerine metodoloji bölümünde refleksivite başlığı altında dürüstçe ele almak — "ben bu konuya neden ilgi duyuyorum, bu bakış açım bulgularımı nasıl etkileyebilir?" — hem akademik olgunluk gösterir hem de eleştirileri önceden yanıtlar.
Savunmada Bu Soruyu Nasıl Yanıtlarsınız?
"Geçerliliği nasıl sağladınız?" sorusuna hazır olun. Şöyle bir yanıt yapılandırabilirsiniz: "Bu çalışmada inandırıcılığı artırmak amacıyla X, Y ve Z yöntemlerini uyguladım. Aktarılabilirliği desteklemek için bağlamı ayrıntılı tanımladım. Güvenirlik için araştırma sürecimin tüm aşamalarını belgeleyen bir denetim izi tuttum."
Boss İstatistik olarak nitel araştırma metodolojisi danışmanlığı da sunuyoruz. Tezinizin yöntem bölümünü güçlendirmek için bize ulaşabilirsiniz.